Γεώργιος Χ. Ρήγας - Δικηγόρος Παρ' Αρείω Πάγω








ΑΡΕΙΟΣ ΠΑΓΟΣ 892/2015

Περίληψη

Παραβίαση υποχρέωσης διατροφής - Δόλος - Ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία -. Για την τέλεση της αξιόποινης πράξης της παραβίασης της υποχρέωσης διατροφής, πρέπει η υποχρέωση αυτή να έχει αναγνωρισθεί με δικαστική απόφαση, έστω και προσωρινά, που να διατηρεί την ισχύ της μέχρι να εκδοθεί οριστική απόφαση διατροφής, έστω και αν μεταβληθούν οι όροι διατροφής. Αναιρείται λόγω έλλειψης αιτιολογίας η προσβαλλόμενη καταδικαστική απόφαση. Σε αυτή δεν διευκρινίζεται αν και πότε ο δράστης έλαβε γνώση της απόφασης του πολιτικού δικαστηρίου, που αναγνώρισε το δικαίωμα διατροφής, καθώς και το περιεχόμενο της. Επίσης δεν αναφέρεται στην απόφαση ότι η παραβίαση αυτής της υποχρέωσης ήταν κακόβουλη από τον κατηγορούμενο, ενώ δημιουργείται και ασάφεια ως προς την κακοβουλία με την παραδοχή της απόφασης ότι εκκρεμούν σε βάρος του και άλλες μηνύσεις που έχει καταθέσει η εγκαλούσα σε βάρος του κατηγορουμένου ενώ έχει απαγορευθεί η επικοινωνία με το τέκνο του. Τέλος δεν διαλαμβάνεται στο σκεπτικό της προσβαλλομένης απόφασης ότι ο κατηγορούμενος τέλεσε την ανωτέρω αξιόποινη πράξη με δόλο.

Αριθμός 892/2015

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

ΣΤ' ΠΟΙΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Γεώργιο Γεωργέλλη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Μαρία Βασιλάκη - Εισηγήτρια, Χρυσούλα Παρασκευά, Μαρία Γαλάνη - Λεοναρδοπούλου και Αρτεμισία Παναγιώτου, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 21 Απριλίου 2015, με την παρουσία του Αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου Εμμανουήλ Ρασιδάκη (γιατί κωλύεται η Εισαγγελέας) και του Γραμματέως Χαράλαμπου Αθανασίου, για να δικάσει την αίτηση του αναιρεσείοντος - κατηγορουμένου Ν. Κ. του Ε., κατοίκου ..., που εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Χρήστο Χριστακόπουλο, για αναίρεση της υπ' αριθ. 3056/2014 αποφάσεως του Τριμελούς Πλημ/κείου Αθηνών. Με πολιτικώς ενάγουσα την Σ. Ι., για την υποστήριξη της κατηγορίας, που δεν παρέστη στο ακροατήριο.

Το Τριμελές Πλημ/κείο Αθηνών με την ως άνω απόφασή του διέταξε όσα λεπτομερώς αναφέρονται σ' αυτή, και ο αναιρεσείων-κατηγορούμενος ζητεί την αναίρεση αυτής, για τους λόγους που αναφέρονται στην υπ'αριθμ.πρωτ.3401/15-5-2014 αίτησή του αναιρέσεως, η οποία καταχωρίστηκε στο οικείο πινάκιο με τον αριθμό 526/2014.

Αφού άκουσε

Τον πληρεξούσιο δικηγόρο του αναιρεσείοντος, που ζήτησε όσα αναφέρονται στα σχετικά πρακτικά και τον Αντεισαγγελέα, που πρότεινε να γίνει εν μέρει δεκτή η

προκείμενη αίτηση αναίρεσης και συγκεκριμένα για τον δεύτερο και πέμπτο λόγο αυτής και να απορριφθεί κατά τα λοιπά.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά τη διάταξη του άρθρου 358 Π Κ, "όποιος κακόβουλα παραβιάζει την υποχρέωση διατροφής, που του την έχει επιβάλει ο νόμος και έχει αναγνωρίσει, έστω και προσωρινά, το δικαστήριο, με τρόπο τέτοιο, ώστε ο δικαιούχος να υποστεί στερήσεις ή να αναγκαστεί να δεχθεί βοήθεια άλλων, τιμωρείται με φυλάκιση μέχρι ενός έτους". Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι για τη στοιχειοθέτηση του ανωτέρω εγκλήματος απαιτείται: α) υποχρέωση διατροφής από τον νόμο, που ιδρύεται με βάση τον δεσμό του γάμου μεταξύ των συζύγων, διαζευγμένων συζύγων, συγγενών εξ αίματος κατ' ευθείαν γραμμή ή αδελφών και θετών τέκνων, β) η υποχρέωση να έχει αναγνωρισθεί με δικαστική απόφαση, έστω και προσωρινώς, που διατηρεί την ισχύ της μέχρι να εκδοθεί οριστική απόφαση διατροφής, έστω και αν μεταβληθούν οι όροι διατροφής, γ) δόλος, ήτοι δεδηλωμένη παράλειψη του φερόμενου ως υπόχρεου προς διατροφή από κακοβουλία, δηλαδή ενδιάθετη βούληση μη συμμορφώσεως του δράστη προς την υποχρέωση, οφειλόμενη σε κακεντρέχεια και κακή θέληση να στερηθεί ο δικαιούχος τα αναγκαία προς το ζην, παρότι είχε την οικονομική δυνατότητα να καταβάλει το χρηματικό ποσό που επιδικάσθηκε για την κάλυψη των αναγκών επιβιώσεως του δικαιουμένου προσώπου για το προσδιορισμένο χρονικό διάστημα και δεν αρκεί λησμοσύνη ή οικονομική αδυναμία, η δε οικονομική δυνατότητα του υπόχρεου κρίνεται σε σχέση με την οικονομική του κατάσταση και την επαγγελματική του δραστηριότητα. Αρκεί και ενδεχόμενος δόλος. Στο δόλο του δράστη περιλαμβάνεται και η γνώση της περί διατροφής υποχρεώσεως, βάσει όμως ήδη εκδοθείσας σε βάρος του δικαστικής αποφάσεως, χωρίς να απαιτείται και τυπική επίδοση ρε αυτόν της αποφάσεως με δικαστικό επιμελητή και γνώση ότι ο δικαιούχος θα περιέλθει σε στερήσεις ή θα αναγκασθεί να δεχθεί τη βοήθεια άλλων για τη διατροφή του και δ) ο δικαιούχος να υποστεί πράγματι στερήσεις ή να αναγκασθεί να ζητήσει ή να δεχθεί βοήθεια άλλων. Περαιτέρω η παραβίαση της υποχρεώσεως προς διατροφή τελείται κατ' εξακολούθηση για απέχοντα χρονικώς διαστήματα (μηνών). Η απόφαση του πολιτικού δικαστηρίου δεσμεύει το ποινικό δικαστήριο περί της υπάρξεως υποχρεώσεως διατροφής, πλην όμως τούτο ερευνά το κύρος και την ισχύ της αποφάσεως κατά το άρθρο 60 παρ.1 του ΚΠοινΔ, σε συνάρτηση με το χρόνο της παραβιάσεως της υποχρεώσεως διατροφής, όχι όμως και την ορθότητα της. Εξάλλου, η καταδικαστική απόφαση έχει την απαιτούμενη, κατά τα άρθρα 93 παρ. 3 του Συντάγματος και 139 ΚΠοινΔ, ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία, η έλλειψη της οποίας ιδρύει τον από το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ. Δ' του ίδιου Κώδικα λόγο αναιρέσεως, όταν αναφέρονται σε αυτή, με σαφήνεια, πληρότητα και χωρίς αντιφάσεις ή λογικά κενά, τα πραγματικά περιστατικά που προέκυψαν από την αποδεικτική διαδικασία, στα οποία στηρίχθηκε η κρίση του δικαστηρίου για τη συνδρομή των αντικειμενικών και υποκειμενικών στοιχείων του εγκλήματος, οι αποδείξεις που τα θεμελιώνουν και οι νομικές σκέψεις υπαγωγής των περιστατικών αυτών στην ουσιαστική ποινική διάταξη που εφαρμόσθηκε. Τέλος, κατά το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ. Ε' του ΚΠοινΔ, λόγο αναιρέσεως της αποφάσεως συνιστά και η εσφαλμένη ερμηνεία ή εφαρμογή ουσιαστικής ποινικής διατάξεως. Εσφαλμένη ερμηνεία τέτοιας διατάξεως υπάρχει, όταν το δικαστήριο αποδίδει σ' αυτή διαφορετική έννοια από εκείνη που πραγματικά έχει, ενώ εσφαλμένη εφαρμογή συντρέχει, όταν το δικαστήριο δεν υπήγαγε ορθώς τα πραγματικά περιστατικά, που δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν, στην εφαρμοσθείσα διάταξη, αλλά και όταν η διάταξη αυτή παραβιάσθηκε εκ πλαγίου, για τον λόγο ότι έχουν εμφιλοχωρήσει στο πόρισμα της αποφάσεως, που περιλαμβάνεται στον συνδυασμό του διατακτικού προς το σκεπτικό και ανάγεται στα στοιχεία και την ταυτότητα του εγκλήματος, ασάφειες, αντιφάσεις ή λογικά κενά, με αποτέλεσμα να καθίσταται ανέφικτος ο έλεγχος από τον Άρειο Πάγο της ορθής ή μη εφαρμογής του νόμου, οπότε η απόφαση στερείται νόμιμης βάσεως. Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη 3056/20-1-2014 απόφαση του, το κατ' έφεση δίκασαν Τριμελές Πλημμελειοδικείο Αθηνών, κήρυξε ένοχο τον αναιρεσείοντα για παραβίαση της υποχρεώσεως του προς διατροφή του ανηλίκου τέκνου του, για το χρονικό διάστημα από Ιανουάριο 2010 έως Σεπτέμβριο 2010 και του επέβαλε ποινή φυλακίσεως δέκα(10) μηνών, την οποία μετέτρεψε προς 5 ευρώ για κάθε ημέρα φυλακίσεως. Δέχθηκε, ειδικότερα, το δικαστήριο της ουσίας ότι, από τα αποδεικτικά μέσα που μνημονεύει κατά το είδος τους, αποδείχθηκαν τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "το χρονικό διάστημα από Ιανουάριο 2010 έως Σεπτέμβριο 2010 με περισσότερες πράξεις που συνιστούν εξακολούθηση του ίδιου εγκλήματος, κακόβουλα παραβίασε την υποχρέωση διατροφής του ανήλικου υιού του Γ.-Ρ., του οποίου η εγκαλούσα ασκεί την επιμέλεια, την οποία είχε αναγνωρίσει και η υπ' αρ. 1207/2009 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, κατ' απόρριψη του εντελώς αόριστου αλλά και ουσιαστικά αβάσιμου ισχυρισμού του κατηγορουμένου, ότι δεν υπάρχει υποχρέωση καταβολής της με την ανωτέρω απόφαση, με συνέπεια το τέκνο να υποστεί στερήσεις, δεδομένου ότι και η εγκαλούσα είναι άνεργη και να αναγκασθεί να δεχθεί βοήθεια από τρίτους (γιαγιά, θείος κλπ). Ο κατηγορούμενος είναι κάτοχος περιουσίας, έχει δική του επιχείρηση καφέ, κάβα και ένα ουζερί και μάλιστα έχει αποκτήσει και άλλο τέκνο με άλλη σύντροφο, όπως κατέθεσε η εγκαλούσα και τα οποία τα γνωρίζει από κατάθεση του κατηγορουμένου σε άλλη δίκη. Ως εκ τούτου προκύπτει πέραν πάσης αμφιβολίας η κακοβουλία του, με τη σημείωση ότι εκκρεμούν σε βάρος του και άλλες μηνύσεις που έχει καταθέσει η εγκαλούσα ενώ του έχει απαγορευθεί η επικοινωνία με το τέκνο του με δικαστική απόφαση όπως κατέθεσε η εγκαλούσα".

Έτσι όμως που αποφάνθηκε το δικαστήριο της ουσίας, καθόσον αφορά την κρίση του για την ενοχή του ήδη αναιρεσείοντος για την πράξη της παραβιάσεως της υποχρεώσεως προς διατροφή δεν διέλαβε στην απόφαση του αυτήν την κατά τα άνω απαιτουμένη ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία αφού δεν εκτίθενται όλα τα αναγκαία για τη θεμελίωση του εγκλήματος αυτού πραγματικά περιστατικά που προέκυψαν από την αποδεικτική διαδικασία ούτε οι νομικές σκέψεις για την υπαγωγή των περιστατικών αυτών στις διατάξεις που εφαρμόσθηκαν. Ειδικότερα δεν διευκρινίζεται, παρόλο που δεν είναι απαραίτητη η επίδοση της προς διατροφή υποχρεώσεως, αν και πότε έλαβε γνώση της 1207/2009 αποφάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών καθώς και το περιεχόμενο της. Δεν αναφέρεται ακόμη ότι η παραβίαση αυτής της υποχρεώσεως από τον κατηγορούμενο ήταν κακόβουλη υπό την προεκτεθείσα έννοια με την παράθεση πραγματικών περιστατικών που αποδείχθηκαν από την ακροαματική διαδικασία, ενώ δημιουργείται και ασάφεια ως προς την κακοβουλία με την παραδοχή της αποφάσεως ότι εκκρεμούν σε βάρος του και άλλες μηνύσεις που έχει καταθέσει η εγκαλούσα σε βάρος του κατηγορουμένου ενώ έχει απαγορευθεί η επικοινωνία με το τέκνο του. Ούτε περαιτέρω διαλαμβάνεται στο σκεπτικό της προσβαλλομένης αποφάσεως ότι ο κατηγορούμενος και ήδη αναιρεσείων τέλεσε την ανωτέρω αξιόποινη πράξη με δόλο.

Συνεπώς είναι βάσιμοι οι από το άρθρο 510 παρ 1 στοιχ. Δ' και Ε' λόγοι αναιρέσεως. Επομένως, κατά παραδοχή των άνω συναφών λόγων αναιρέσεως και παρελκούσης της ερεύνης των λοιπών λόγων αναιρέσεως πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για νέα συζήτηση στο ίδιο δικαστήριο αφού είναι δυνατή η συγκρότηση του από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως, (αρθρ. 519 Κ.Ποιν.Δ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 3056/2014 απόφαση του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών και παραπέμπει την υπόθεση για νέα συζήτηση στο παραπάνω δικαστήριο, συντιθέμενο από δικαστές άλλους, εκτός εκείνων που δίκασαν προηγουμένως.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 9 Ιουνίου 2015.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 23 Σεπτεμβρίου 2015.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ                          Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ