Γεώργιος Χ. Ρήγας - Δικηγόρος Παρ' Αρείω Πάγω







ΑΡΕΙΟΣ ΠΑΓΟΣ 714-2014

Περίληψη

Δημόσια διαθήκη - Δημόσια έγγραφα - Ένσταση πλαστότητας - Αναίρεση για παράνομες αποδείξεις -. Προϋποθέσεις σύνταξης δημόσιας διαθήκης. Θέση υπογραφών στο τέλος κάθε φύλλου. Στοιχεία ένστασης πλαστότητας περιεχομένου δημοσίου εγγράφου όταν αυτή δεν αποδίδεται σε ορισμένο πρόσωπο. Το δικαστήριο, ενώπιον του οποίου προβλήθηκε παραδεκτά ισχυρισμός για πλαστότητα προσκομισθέντος εγγράφου, χωρίς αυτή να αποδίδεται σε ορισμένο πρόσωπο, οφείλει να ερευνήσει, εάν εκείνος που το προσκόμισε επιμένει να το χρησιμοποιήσει και το έγγραφο είναι κατά την κρίση του δικαστηρίου ουσιώδες για τη διάγνωση της υπόθεσης, εάν δε περαιτέρω το λάβει υπόψη του χωρίς να εξετάσει την πλαστότητά του, τότε υποπίπτει στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αρ.11 περ. α' ΚΠολΔ, αφού εκτιμά το έγγραφο πριν διαπιστώσει ως οφείλει, αν εμπίπτει στα μη επιτρεπόμενα από το νόμο αποδεικτικά μέσα. Βάσιμος αναιρετικός λόγος από τον αριθ. 11 περ. α' του άρθρου 559 ΚΠολΔ.

Αριθμός 714/2014

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ιωάννη Σίδερη, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Παναγιώτη Ρουμπή, Ερωτόκριτο Καλούδη, Αργύριο Σταυράκη και Ασπασία Μαγιάκου, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του, στις 6 Νοεμβρίου 2013, με την παρουσία και της γραμματέως Αγγελικής Ανυφαντή, για να δικάσει την εξής υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: G. N. C. (Α. Ν. Τ.), κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Αδάμ Στεφανάδη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.

Των αναιρεσιβλήτων: 1)Ε. χας Κ. Τ., το γένος Φ. Κ., 2)Ν. Κ. Τ., κατοίκων ... 3)Α. συζ. Π. Θ., κατοίκου ... και 4)Ν. Ν. συζ. Ε. Κ., κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Εμμανουήλ Βιλλαντζάκη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 23-3-2007 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Σάμου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 27/2009 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 244/2010 του Εφετείου Αιγαίου (Μεταβατική έδρα Σάμου). Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 24-5-2011 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Ασπασία Μαγιάκου ανέγνωσε την από 28-12-2012 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στη σύνθεση του Δικαστηρίου αυτού Αρεοπαγίτη Νικολάου Μπιχάκη, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της υπό κρίση αίτησης αναίρεσης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 1724-1737 ΑΚ που ρυθμίζουν τις προϋποθέσεις σύνταξης έγκυρης δημόσιας διαθήκης προκύπτει, μεταξύ άλλων, ότι η πράξη του συμβολαιογράφου για τη σύνταξη αυτής πρέπει να υπογραφεί από το διαθέτη και από όλα τα πρόσωπα που συμπράττουν, εάν δε η διαθήκη αποτελείται από πολλά φύλλα, οι υπογραφές των πιο πάνω προσώπων πρέπει να τεθούν, επί ποινή ακυρότητας, στο τέλος κάθε φύλλου. Εξάλλου, κατά το άρθρο 455 ΚΠολΔ, τα δημόσια έγγραφα (όπως είναι και η δημόσια διαθήκη) θεωρούνται γνήσια και επιτρέπεται μόνο να προσβληθούν ως πλαστά. Η πλαστογραφία μπορεί να συνίσταται είτε στην σύνταξη εξ αρχής πλαστού εγγράφου (κατάρτιση) είτε στην αλλοίωση της έννοιας γνήσιου εγγράφου, με την εξάλειψη ή προσθήκη λέξεων, αριθμών ή σημείων (νόθευση), προκειμένου δε περί δημοσίων εγγράφων, ως πλαστογραφία νοείται και η εκ μέρους του συντάκτη ή του εκδότη τους βεβαίωση ψευδών περιστατικών. Ειδικότερα, για το παραδεκτό της προσβολής της ένστασης πλαστότητας του περιεχομένου δημοσίου εγγράφου όταν αυτή δεν αποδίδεται σε ορισμένο πρόσωπο απαιτούνται: 1) η ύπαρξη ειδικής πληρεξουσιότητας, η οποία θεωρείται ότι υπάρχει, όταν παρίσταται στο δικαστήριο ο διάδικος, 2) η πρόταση της πλαστότητας να γίνεται κατά τη συζήτηση, στην οποία για πρώτη φορά προσάγεται το έγγραφο, εκτός αν συντρέχουν οι προϋποθέσεις των άρθρων 269 και 527 ΚΠολΔ, οπότε η πλαστότητα μπορεί να προταθεί για πρώτη φορά με την έφεση ή με τους πρόσθετους λόγους έφεσης, 3) η προσκομιδή από τον ενιστάμενο, προαποδεικτικώς, των εγγράφων που αποδεικνύουν την πλαστότητα και η ονομαστική αναφορά των μαρτύρων και των άλλων αποδεικτικών μέσων. Η υποχρέωση προαπόδειξης ισχύει μόνον, όταν ο ισχυρισμός της πλαστότητας προβάλλεται κατ'ένσταση ή με παρεμπίπτουσα αγωγή και όχι όταν πρόκειται για αναγνωριστική αγωγή πλαστότητας που εισάγεται με αυτοτελές δικόγραφο, οπότε εφαρμόζονται οι γενικοί κανόνες των άρθρων 216, 270 (ολ ΑΠ 23/1999), το ίδιο δε ισχύει και στην περίπτωση που προτείνεται με λόγο έφεσης ή πρόσθετο λόγο έφεσης η πλαστότητα αποδεικτικού εγγράφου, κατόπιν επίκλησης και προσκομιδής δημοσίου εγγράφου που περιήλθε σε γνώση του εκκαλούντος μετά τη συζήτηση της αγωγής στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο, οπότε το έγγραφο προσκομίζεται στο δικαστήριο και χωρίς να γίνει επίκλησή του με το λόγο έφεσης.

Συνεπώς, το δικαστήριο, ενώπιον του οποίου προβλήθηκε παραδεκτά ισχυρισμός για πλαστότητα προσκομισθέντος εγγράφου, χωρίς αυτή να αποδίδεται σε ορισμένο πρόσωπο, οφείλει να ερευνήσει, εάν εκείνος που το προσκόμισε επιμένει να το χρησιμοποιήσει και το έγγραφο είναι κατά την κρίση του δικαστηρίου ουσιώδες για τη διάγνωση της υπόθεσης, εάν δε περαιτέρω το λάβει υπόψη του χωρίς να εξετάσει την πλαστότητά του, τότε υποπίπτει στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αρ.11 περ.α' ΚΠολΔ, αφού εκτιμά το έγγραφο πριν διαπιστώσει ως οφείλει, αν εμπίπτει στα μη επιτρεπόμενα από το νόμο αποδεικτικά μέσα .Στην προκείμενη περίπτωση, το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του, αναφορικά με την από 23/3/2007 αγωγή του αναιρεσείοντος κατά του Κ. Τ. για αναγνώριση της ακυρότητας της από 4/4/2005 δημόσιας διαθήκης της μητέρας τους Α. Τ., δέχθηκε τα ακόλουθα: "H Α. Τ., κάτοικος εν ζωή ..., που απεβίωσε την 11-6-2006 στον ’γιο Κήρυκο Ικαρίας, μητέρα του ενάγοντος και ήδη εκκαλούντος και του εναγομένου Κ. Τ., μετέπειτα αποβιώσαντος την 21.3.2009, του οποίου μόνοι εξ αδιαθέτου κληρονόμοι είναι οι ήδη εφεσίβλητοι (η πρώτη είναι σύζυγος του και οι λοιποί τέκνα του), είχε συντάξει, όσο ζούσε, την υπ' αρ. .../4-4-2005 δημόσια διαθήκη, ενώπιον του Συμβολαιογράφου Ικαρίας Σταματίου Κέφαλου, η οποία νομίμως δημοσιεύθηκε από το Μονομελές Πρωτοδικείο Σάμου με το υπ' αρ. 146/06.09.2006 πρακτικό συνεδρίασης του πιο πάνω δικαστηρίου. Με τη διαθήκη αυτή η ως άνω Α. Τ. κατέστησε κληρονόμους της τον ενάγοντα, τον εναγόμενο, και τα τέκνα του εναγομένου Ν. και Ν. Τ. ήδη β' και δ' εφεσίβλητους, ειδικότερα όμως περιόρισε το κληρονομικό δικαίωμα του ενάγοντος, στον οποίο εν ζωή είχε δωρίσει διώροφη οικία στις ΗΠΑ και μετρητά χρήματα σε δολλάρια , κατέλιπε δε σ' αυτόν ένα κήπο στη Θέση ... γιατί, όπως επί λέξει αναφέρει " ... μου φέρθηκε αχάριστος για το λόγο ότι με έσυρε στα δικαστήρια για υπόθεση κληρονομιάς της θείας μου Γ. Λ. ..." , ενώ τη λοιπή περιουσία της την άφησε στον εναγόμενο και στα ανωτέρω τέκνα του. Πρέπει να σημειωθεί ότι η ανωτέρω διαθέτης με την ως άνω αναφορά σε αχαριστία του ενάγοντος, εννοούσε προδήλως ότι ο ενάγων, αν και ήταν τέκνο της, κατέθεσε ως μάρτυρας εναντίον της στη δίκη που ανοίχθηκε με την από 16.12.2001 ( υπ' αρ. έκθ. κατάθεσης 1160/109ΤΠ/2001) αγωγή, που η ίδια άσκησε κατά του αδελφού της Σ. Τ. και της αποβιώσασας κατά τη διάρκεια της δίκης Γ. Λ. , θείας της, στη θέση της οποίας υπεισήλθε ακολούθως ως μόνος κληρονόμος ο τελευταίος, σχετικά με το μερίδιο της σε κοινό τραπεζικό λογαριασμό που τηρούσε με την τελευταία (βλ. τα υπ' αρ. 99/1160/109ΤΠ/2003 πρακτικά δημοσίας συνεδριάσεως του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Σάμου). Η πιο πάνω αγωγή της Α. Τ. έγινε δεκτή εν μέρει ως ουσιαστικά βάσιμη με την υπ' αρ. 99/2003 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Σάμου και υποχρεώθηκε ο προαναφερθείς εναγόμενος να της καταβάλει 142.688,68 ευρώ νομιμοτόκως, ακολούθως δε αυτή έγινε αμετάκλητη με την υπ1 αρ. 1645/2007 απόφαση του Αρείου Πάγου, που απέρριψε αίτηση αναιρέσεως κατά της υπ' αρ. 345/2005 απόφασης του Μεταβατικού Εφετείου Αιγαίου στη Σάμο, που είχε απορρίψει κατ' ουσίαν την ασκηθείσα έφεση κατά της παραπάνω πρωτόδικης απόφασης. Στην κατάρτιση της ως άνω δημόσιας διαθήκης ήταν παρόντες και συνέπραξαν ως μάρτυρες οι Λ. Β., Ε. Α. και Ε. Χ., οι οποίοι και υπέγραψαν στο τέλος αυτής, αλλά και στο τέλος κάθε φύλλου. Η υπογραφή, όμως, της Λ. Β. στο τέλος του πρώτου και του δεύτερου Φύλλου τέθηκε στην κάτω αριστερή γωνία, πολύ κοντά στη βάση της σελίδας. Αυτό είχε ως συνέπεια κατά τη δημιουργία φωτοαντιγράφου της διαθήκης, προκειμένου αυτή να δημοσιευθεί, να μην εμφανιστεί στο αντίγραφο η εν λόγω υπογραφή, με αποτέλεσμα το φωτοαντίγραφο, που δημοσιεύθηκε από το Μονομελές Πρωτοδικείο Σάμου, να είναι ως προς ανωτέρω δύο υπογραφές ελλιπές. Οι υπογραφές όμως αυτές είναι εμφανείς στο προαναφερθέν παραδεκτά επικαλούμενο και προσκομιζόμενο (άρθρο 529 παρ.1 ΚΠολΔ ) φωτοαντίγραφο της διαθήκης, που είναι επικυρωμένο από τη συμβολαιογράφο Αγ.Κηρύκου Ικαρίας Μοσχούλα - Ζαχαρούλα Βαλανιδά, η οποία τηρεί το αρχείο του συνταξιούχου πλέον συμβολαιογράφου Σταματίου Κέφαλου, το οποίο πρέπει να παρατηρηθεί ότι δεν προσβάλλεται ευθέως από τον εκκαλούντα ως πλαστό, ούτε ο ίδιος υπέβαλε μήνυση για πλαστογραφία ή ψευδή βεβαίωση σχετικά μ' αυτό. Πρέπει να παρατηρηθεί ότι τα παραπάνω δεν μπορεί να αναιρεθούν από το σημείο της ένορκης βεβαίωσης του πιο πάνω τότε συμβολαιογράφου Σταμάτιου Κέφαλου, κατά το οποίο αυτός απέδωσε την έλλειψη των υπογραφών σε δική του παραδρομή, αφού, όταν βεβαίωσε ενόρκως τούτο (7.1.2008), ήταν πλέον συνταξιούχος χωρίς ως εκ τούτου άμεση πρόσβαση στο αρχείο του, προδήλως δε κατέθεσε τα ανωτέρω βχοντας γνώση μόνον του δημοσιευμένου στο Πρωτοδικείο Σάμου ελαττωματικού φωτοαντιγράφου της επίδικης διαθήκης.

Συνεπώς, δεν συνέτρεχε περίπτωση ακυρότητας της ως άνω διαθήκης ελλείψει των προαναφερθεισών υπογραφών της Λ. Β., αφού αυτές είχαν τεθεί νομίμως στο τέλος όλων των φύλλων του εγγράφου της επίδικης διαθήκης..." Με βάση τις παραδοχές αυτές, το Εφετείο απέρριψε ως ουσιαστικά αβάσιμη την ένδικη αγωγή, επικυρώνοντας την πρωτόδικη απόφαση που είχε εκφέρει όμοια κρίση. Ο αναιρεσείων, με τον τρίτο λόγο της αίτησης αναίρεσης, προσάπτει στο Εφετείο την πλημμέλεια από το άρθρο 559 αρ.11 περ.α' ΚΠολΔ ότι έλαβε υπόψη κατά το σχηματισμό του προαναφερθέντος αποδεικτικού του πορίσματος το επικυρωμένο από τη συμβολαιογράφο Αγ. Κήρυκου Ικαρίας Μοσχούλα-Ζαχαρούλα Βαλανιδά φωτοαντίγραφο της επίμαχης δημόσιας διαθήκης που προσκόμισαν με επίκληση οι αναιρεσίβλητοι στην κατ' έφεση δίκη, ως νέο αποδεικτικό μέσο (επειδή είχε προσκομιστεί εμπροθέσμως με την προσθήκη των πρωτόδικων προτάσεων του αρχικώς εναγομένου Κ. Τ., οι κληρονόμοι του οποίου - αναιρεσίβλητοι, μετά το θάνατό του στις 21/3/2009, συνεχίζουν τη δίκη ως μόνοι εξ αδιαθέτου κληρονόμοι του), το οποίο είχε νοθευτεί με την προσθήκη εκ των υστέρων της υπογραφής της συμπράξασας μάρτυρος Ε. Β. στο τέλος του 1ου και 2ου φύλλου της διαθήκης, και ότι το Εφετείο παρά το νόμο έλαβε υπόψη το ανωτέρω δημόσιο έγγραφο, χωρίς να εξετάσει την πλαστότητά του, την οποία είχε προτείνει παραδεκτά με την έφεσή του και τον πρόσθετο λόγο αυτής κατά της πρωτόδικης απόφασης. Όπως προκύπτει από την επισκόπηση των προαναφερθέντων διαδικαστικών εγγράφων ο αναιρεσείων, ο οποίος παραστάθηκε κατά τη συζήτηση της υπόθεσης στο Εφετείο, στις 19/5/2010, μετά της πληρεξούσιας δικηγόρου της Αικατερίνης Κουτσούγερα, πρόβαλε με το μοναδικό από 23/2/2010 πρόσθετο λόγο έφεσης τον ισχυρισμό περί πλαστότητας (νόθευσης) του προσκομισθέντος με επίκληση από τους αναιρεσιβλήτους επικυρωμένου φωτοαντιγράφου της επίμαχης δημόσιας διαθήκης, χωρίς να κατονομάζει τον πλαστογράφο, για την απόδειξη δε του πιο πάνω ισχυρισμού του προσκόμισε τα έγγραφα που (κατ' αυτόν) αποδεικνύουν την πλαστότητα της διαθήκης, ενώ παράλληλα επικαλέστηκε την ένορκη βεβαίωση του συντάξαντος την επίμαχη διαθήκη συμβολαιογράφου Σταματίου Κεφάλου και δικαστική ομολογία του εναγομένου Κ. Τ.. Επομένως, το Εφετείο, το οποίο χωρίς να εξετάσει την πλαστότητα της πιο πάνω δημόσιας διαθήκης και κρίνοντας ότι αυτή "δεν προσβάλλεται ευθέως ως πλαστή", παρά το νόμο έλαβε υπόψη του έγγραφο που προσβλήθηκε παραδεκτά από τον αναιρεσείοντα ως πλαστό, υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αρ.11 περ.α' ΚΠολΔ. Κατ' ακολουθίαν, πρέπει κατά παραδοχή και έτσι του τρίτου λόγου αναίρεσης, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση (άρθρο 580 παρ.3 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 244/2010 απόφαση του Εφετείου Αιγαίου (μεταβατική έδρα Σάμου)

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση.

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει σε τρεις χιλιάδες (3000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 18 Φεβρουαρίου 2014.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 2 Απριλίου 2014.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ