Γεώργιος Χ. Ρήγας - Δικηγόρος Παρ' Αρείω Πάγω








ΑΡΕΙΟΣ ΠΑΓΟΣ 573/2014

Περίληψη

Διάρρηξη καταδολιευτικής δικαιοπραξίας. Εξαίρεση η καταβολή για ληξιπρόθεσμο χρέος -. Για τη γέννηση της αξίωσης απαιτείται η συνδρομή των εξής προϋποθέσεων: α) απαίτηση του δανειστή κατά του οφειλέτη, γεννημένη κατά το χρόνο που ο τελευταίος επιχειρεί απαλλοτρίωση, β) την απαλλοτρίωση περιουσιακού στοιχείου εκ μέρους του οφειλέτη, γ) πρόθεση βλάβης των δανειστών, δ) γνώση του τρίτου υπέρ του οποίου η απαλλοτρίωση και ε) αφερεγγυότητα του οφειλέτη, η οποία συντρέχει όταν η υπολειπόμενη εμφανής περιουσία του δεν επαρκεί για την ικανοποίηση του δανειστή (ΟλΑΠ 15/12). Δεν θεωρείται απαλλοτρίωση η καταβολή ληξιπρόθεσμου χρέους. Δεν εμπίπτει στην εξαίρεση αυτή, όμως η μεταβίβαση περιουσιακού στοιχείου, για την εξεύρεση των μέσων προς εξόφληση ληξιπρόθεσμου χρέους προς τρίτο (ΑΠ 941/07) και κατά μείζονα λόγο υπόκειται σε διάρρηξη, όταν το ληξιπρόθεσμο χρέος προς τον τρίτο δεν είναι μόνο του μεταβιβάζοντος αλλά και του αποκτώντος.

Αριθμός 573/2014

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Χρυσόστομο Ευαγγέλου, Γεράσιμο Φουρλάνο, Εμμανουήλ Κλαδογένη και Ιωσήφ Τσαλαγανίδη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 25 Νοεμβρίου 2013, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Β. Μ. του Χ., κατοίκου ..., η οποία παραστάθηκε με την πληρεξούσια δικηγόρο της Ιωάννα Γιαννοπούλου.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ι. Ρ. του Ι. και 2) Δ. - Α. Ρ. του Ι., συζ. Ν. Χ., κατοίκων ... οι οποίες εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Χρυσαυγή Σπανού.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 12-6-2003 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 5752/2005 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 2198/2007 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 8-4-2010 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Χρυσόστομος Ευαγγέλου διάβασε την από 29-3-2013 έκθεση της κωλυομένης να μετάσχει στη σύνθεση του Δικαστηρίου αυτού Αρεοπαγίτου Ευφημίας Λαμπροπούλου, με την οποία εισηγήθηκε την αναίρεση της προσβαλλόμενης αποφάσεως κατά παραδοχή του μόνου λόγου της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως.

Η πληρεξούσια της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, η πληρεξούσια των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθεμία δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 939 έως 942 Α. Κ. προκύπτει ότι για τη γέννηση της αξιώσεως προς διάρρηξη καταδολιευτικής δικαιοπραξίας απαιτείται η συνδρομή των κατωτέρω προϋποθέσεων: α) απαίτηση του δανειστή κατά του οφειλέτη, γεννημένη κατά το χρόνο που ο τελευταίος επιχειρεί απαλλοτρίωση, β) την απαλλοτρίωση περιουσιακού στοιχείου εκ μέρους του οφειλέτη, γ) πρόθεση βλάβης των δανειστών, δ) γνώση του τρίτου υπέρ του οποίου η απαλλοτρίωση και ε) αφερεγγυότητα του οφειλέτη, η οποία συντρέχει όταν η υπολειπόμενη εμφανής περιουσία του δεν επαρκεί για την ικανοποίηση του δανειστή (Ολ. Α.Π. 15/2012). Εξάλλου, κατά το άρθρο 940 παρ.2 εδ.Α ΑΚ δεν θεωρείται απαλλοτρίωση η καταβολή ληξιπρόθεσμου χρέους. Από την τελευταία αυτή διάταξη προκύπτει ότι δεν εμπίπτει στη θεσπιζόμενη με αυτήν εξαίρεση και συνεπώς συνιστά απαλλοτρίωση που υπόκειται σε διάρρηξη, η μεταβίβαση περιουσιακού στοιχείου η οποία γίνεται για την εξεύρεση των μέσων προς εξόφληση ληξιπρόθεσμου χρέους προς τρίτον (Α.Π. 941/2007). Κατά μείζονα λόγο υπόκειται σε διάρρηξη η κατά τ' ανωτέρω μεταβίβαση όταν το ληξιπρόθεσμο χρέος προς τον τρίτο δεν είναι μόνο του μεταβιβάζοντος αλλά και του αποκτώντος. Εξάλλου, κατά το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ: "Αναίρεση επιτρέπεται αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών ...". Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συντρέχουν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (Ολ. ΑΠ 7/2006, Ολ. ΑΠ 4/2005). Στην προκειμένη περίπτωση, με την προσβαλλόμενη απόφαση έγιναν δεκτά τα εξής: "Η ενάγουσα [ήδη αναιρεσείουσα] έχει απαίτηση σε βάρος της πρώτης εναγομένης [ήδη πρώτης αναιρεσίβλητης] ποσού 12.258,46 ευρώ που αποτελεί την αξία φαρμάκων τα οποία η πρώτη χορήγησε στη δεύτερη με διαδοχικές συμβάσεις δανείου που καταρτίστηκαν κατά τους μήνες Ιούνιο και Ιούλιο 2002, με τη συμφωνία να αποδοθούν αυτά μέχρι το τέλος του επόμενου μήνα απ' αυτόν εντός του οποίου χορηγήθηκαν. Η πρώτη εναγομένη δεν απέδωσε τα φάρμακα που δανείστηκε ούτε κατέβαλε στην ενάγουσα την αξία τους ... Περαιτέρω ... η πρώτη εναγομένη μεταβίβασε στις 9-1-2003 στη δεύτερη εναγομένη [ήδη δεύτερη αναιρεσίβλητη] αδελφή της, λόγω πωλήσεως, το ένα δεύτερο (1/2) εξ αδιαιρέτου της κυριότητας δύο οριζόντιων ιδιοκτησιών (της Α-1 οριζόντιας ιδιοκτησίας επιφανείας 62,57 τ. μ. και της V-3 αποθήκης επιφανείας 11,55 τ. μ.) και το 1/8 εξ αδιαιρέτου ενός χώρου στάθμευσης που βρίσκονται στο Κάτω Διμηνιό Κορινθίας ... με βάση το υπ' αριθμόν .../9-1-2003 συμβολαιογραφικό έγγραφο της συμβολαιογράφου Αθηνών Βασιλικής Οικονόμου-Οικονομοπούλου που μεταγράφηκε νόμιμα. Το υπόλοιπο 1/2 εξ αδιαιρέτου ανήκε στην ως άνω αγοράστρια. Η αξία των πωληθέντων ιδανικών μεριδίων ανερχόταν κατά το χρόνο της μεταβίβασής τους, με το σύστημα του αντικειμενικού προσδιορισμού, στο ποσό των 17.082,10 ευρώ και το τίμημα που καταβλήθηκε ανέρχεται στο ποσό των 73.500 ευρώ. Στο μεταξύ πριν από την ως άνω πώληση υφίσταντο επί των ως άνω ακινήτων τα ακόλουθα βάρη: 1) προσημείωση υποθήκης υπέρ της ανώνυμης τραπεζικής εταιρεία "Εγνατία Τράπεζα Α.Ε." ... για ποσό δραχμών 17.000.000, 2) προσημείωση υποθήκης υπέρ της ίδιας ως άνω τραπεζικής εταιρείας ... για ποσό 29.347,30 ευρώ, 3) κατάσχεση υπέρ της ίδιας ως άνω τραπεζικής εταιρείας... για ποσό 51.639,60 ευρώ, 4) κατάσχεση υπέρ της Α' ΔΟΥ Καλλιθέας για ποσό 27.578,30 ευρώ. Η "Εγνατία Τράπεζα Α.Ε." είχε εγγράψει τις ως άνω προσημειώσεις και είχε κατάσχει ολόκληρα τα παραπάνω ακίνητα, δηλαδή τόσο κατά το ποσοστό του 1/2 εξ αδιαιρέτου που ανήκε στην πρώτη εναγομένη όσο και κατά του υπολοίπου 1/2 εξ αδιαιρέτου που ανήκε στη δεύτερη, επειδή η τελευταία είχε εγγυηθεί την εξόφληση των οφειλών της πρώτης στην ως άνω τράπεζα. Ακολούθως η εν λόγω τραπεζική εταιρεία επέσπευσε αναγκαστικό πλειστηριασμό των ανωτέρω ακινήτων που ορίστηκε να διενεργηθεί στις 31-7-2002. Ο πλειστηριασμός αυτός αναβλήθηκε για τις 27-11-2002 μετά από συμφωνία της επισπεύδουσας και των εναγομένων οφειλετριών ... Περαιτέρω... από το τίμημα πωλήσεως των ως άνω ιδανικών μεριδίων από την πρώτη εναγομένη στη δεύτερη εξοφλήθηκαν ληξιπρόθεσμες οφειλές της πρώτης προς τη ΔΟΥ Α' Καλλιθέας, ύψους 20.622,72 ευρώ και αμφοτέρων των εναγομένων προς την "Εγνατία Tράπεζα Α.Ε." που μετά από διακανονισμό περιορίστηκε στο ποσό των 44.000 ευρώ. Κατόπιν αυτού η τελευταία δανείστρια συναίνεσε στην εξάλειψη της προσημείωσης υποθήκης ... Επίσης η ίδια δανείστρια συναίνεσε στην άρση της κατασχέσεως που είχε επιβληθεί στα ως άνω ακίνητα των εναγομένων.. Έτσι, λαμβανομένου υπόψη του ύψους της συνολικής οφειλής προς την άνω τράπεζα και του επιτευχθέντος τελικά πιο πάνω διακανονισμού, αποδεικνύεται ως ουσιαστικά βάσιμη η ένσταση του άρθρου 940 παρ.2 εδ.α Α.Κ. που πρόβαλαν νόμιμα οι εναγόμενες, ώστε η επίδικη σύμβαση πωλήσεως δεν ήταν καταδολιευτική". Με βάση αυτές τις παραδοχές το Εφετείο, που προηγουμένως είχε δεχθεί την έφεση της αναιρεσείουσας κατά της αποφάσεως του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου (με την οποία είχε απορριφθεί η αγωγή της ως αόριστη), είχε εξαφανίσει την εκκαλούμενη απόφαση και είχε κρατήσει την υπόθεση, απέρριψε την αγωγή ως κατ' ουσίαν αβάσιμη. Έτσι που έκρινε το εφετείο παραβίασε την ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 940 παρ.2 εδ. α Α.Κ., αφού δέχθηκε πως το γεγονός ότι η πρώτη αναιρεσίβλητη μεταβίβασε στη δεύτερη τα προαναφερθέντα ακίνητά της για την εξεύρεση των μέσων προς εξόφληση ληξιπροθέσμου χρέους της ίδιας προς το Ελληνικό Δημόσιο, αλλά και χρέους της ίδιας και της δεύτερης αναιρεσίβλητης προς την πιο πάνω τράπεζα, δεν αποτελεί απαλλοτρίωση και μπορούσε να θεμελιώσει νόμιμη ένσταση, ερειδόμενη στην τελευταία αυτή διάταξη.

Συνεπώς, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση κατά παραδοχή του μοναδικού από το άρθρο 559 αριθ.1 ΚΠολΔ λόγου του αναιρετηρίου και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω έρευνα στο ίδιο Εφετείο, η σύνθεση του οποίου από άλλους δικαστές είναι εφικτή (άρθρο 580 αριθ. 3 ΚΠολΔ). Τα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, η οποία δεν κατέθεσε προτάσεις, βαρύνουν τις αναιρεσίβλητες, λόγω της ήττας τους (άρθρα 176 και 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθ. 2198/2007 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω έρευνα στο ίδιο Εφετείο, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει τις αναιρεσίβλητες στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων (2.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 17 Δεκεμβρίου 2013.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 10 Μαρτίου 2014.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ                Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ