Γεώργιος Χ. Ρήγας - Δικηγόρος Παρ' Αρείω Πάγω








ΑΡΕΙΟΣ ΠΑΓΟΣ 1308/2014

Περίληψη

Αυτοκινητικό ατύχημα - Υπαιτιότητα - Χρηματική ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης - Αναίρεση για έλλειψη νόμιμης βάσης -. Θανατηφόρος τραυματισμός συνοδηγού αυτοκινήτου σε αυτοκινητικό ατύχημα. Υπαιτιότητα. Επιδίκαση χρηματικής ικανοποίησης για την ψυχική οδύνη των οικείων του θανόντος. Έξοδα κηδείας. Βάσιμος αναιρετικός λόγος από τον αριθ. 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ. Ασαφείς, αντιφατικές και ανεπαρκείς αιτιολογίες. Το Εφετείο κρίνοντας ότι δεν συνέτρεξε πταίσμα του οδηγού του ασφαλισμένου στην αναιρεσίβλητη αυτοκινήτου στην επέλευση του ένδικου τροχαίου ατυχήματος παραβίασε τις οικείες διατάξεις του ουσιαστικού δικαίου σχετικά με τη συμπεριφορά του εν λόγω οδηγού του ζημιογόνου ΙΧΦ αυτοκινήτου.

Αριθμός 1308/2014

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Νικόλαο Λεοντή, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Δημητρούλα Υφαντή, Ιω’. Πετροπούλου, Γεώργιο Σακκά και Χαράλαμπο Καλαματιανό, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 9 Mαΐου 2014, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων:1. Α. Π. του Ι., 2 ’. συζ. Α.Π., το γένος Α. Τ., 3. Ι. Π. του Α., 4 Α. Π. του Α., κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τους πληρεξούσιους δικηγόρους τους Ι. Γκριμπαβιώτη και Γεώργιο Κασιούμη και κατέθεσαν προτάσεις.

Της αναιρεσιβλήτου: Ασφαλιστικής εταιρείας που εδρεύει στην Αθήνα με την επωνυμία "INTERAMERICAN ΑΕ" που εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Χρύσα Σαλαβράκου, με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 27-2-2008 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις:1826/2009 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 4453/2013 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 5-11-2013 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης, Χαράλαμπος Καλαματιανός ανέγνωσε την από 29-4-2014 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την αναίρεση της 4453/2013 απόφασης του Εφετείου Αθηνών, κατά παραδοχή του δεύτερου λόγου αναιρέσεως.

Οι πληρεξούσιοι των αναιρεσειόντων ζήτησαν την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την κρινόμενη 831/22-11-2013 αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η 4453/2013 απόφαση του Εφετείου Αθηνών, η οποία αποτελεί κατάληξη της ακόλουθης δικαστικής διαδρομής, όπως αυτή προκύπτει από την επιτρεπτή, σύμφωνα με το άρθρο 561 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ., εκτίμηση των διαδικαστικών εγγράφων.

Με την από 27-2-2008 αγωγή τους ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, την οποία έστρεψαν κατά του A. (Α.) Q. (Κ.), της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία <<ΙΧΘΥΟΤΡΟΦΕΙΑ ΙΘΑΚΗΣ Α.Ε.>> και της αναιρεσίβλητης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία <>, οι αναιρεσείοντες καθώς και οι Ι. Π. του Ν., Χ. συζ. Ι. Π., Α. Τ. του Ν. και Λ. συζ. Α. Τ. ισχυρίσθηκαν, ότι από αποκλειστική υπαιτιότητα του πρώτου εναγομένου, οδηγού του υπ' αρ. κυκλοφορίας ... Ι.Χ.Φ. αυτοκινήτου, που ανήκε στην ιδιοκτησία της δεύτερης εναγομένης και ήταν ασφαλισμένο για την έναντι τρίτων αστική ευθύνη στην τρίτη εναγομένη, ασφαλιστική εταιρεία, τραυματίσθηκε θανάσιμα ο Ι. Π., τέκνο των δύο πρώτων των εναγόντων, αδελφός των τρίτης και τέταρτου και εγγονός των λοιπών εναγόντων, κατά το αυτοκινητικό ατύχημα, που έγινε ενώ αυτός οδηγούσε το υπ' αρ. κυκλοφορίας ... ΙΧΕ αυτοκίνητο, ιδιοκτησίας της δεύτερης ενάγουσας, υπό τις ειδικότερες συνθήκες που αναφέρονται στην αγωγή. Ζήτησαν δε, μετά τον περιορισμό των καταψηφιστικών αιτημάτων της αγωγής σε εν μέρει έντοκα αναγνωριστικά, να υποχρεωθούν οι εναγόμενοι να καταβάλουν, νομιμοτόκως, εις ολόκληρον έκαστος, και να αναγνωρισθεί ότι οι εναγόμενοι είναι υποχρεωμένοι, εις ολόκληρον έκαστος, να καταβάλουν, νομιμοτόκως, τα διαλαμβανόμενα ειδικότερα στην αγωγή ποσά στον κάθε ενάγοντα, ως χρηματική ικανοποίηση για την ψυχική οδύνη που υπέστησαν, συνεπεία του θανάσιμου τραυματισμού του ως άνω συγγενούς τους, ως αποζημίωση του πρώτου ενάγοντος για τα καταβληθέντα από αυτόν έξοδα κηδείας του ανωτέρω θανόντος τέκνου του και ως αποζημίωση της δεύτερης ενάγουσας για την ολοσχερή καταστροφή του ως άνω ΙΧΕ αυτοκινήτου, ιδιοκτησίας της. Επί της εν λόγω αγωγής εκδόθηκε η 1826/2009 απόφαση του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου, με την οποία αυτό απέρριψε την αγωγή, ως ουσιαστικά αβάσιμη. Κατά της πρωτόδικης απόφασης άσκησαν έφεση οι ενάγοντες.

Το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφαση, δέχθηκε κατά την ανέλεγκτη αναιρετικά κρίση του, ως αποδειχθέντα, τα εξής περιστατικά: "Στις 20-4-2007 και περί ώρα 22:00, ο πρώτος εναγόμενος A. (Α.) O. (Κ.), οδηγώντας το υπ' αριθμ. κυκλοφορίας ... ΙΧΦ αυτοκίνητο (εργοστασίου κατασκευής MERCEDES, τύπου 1625, μοντέλο 1987, πετρελαιοκίνητο, μικτού βάρους 17.500 Kg, διαστάσεων αμάξης 6,10 μ. Χ 2,50 μ. Χ 2,35 μ), έμφορτο με ψάρια, που ανήκε στην ιδιοκτησία της δεύτερης εναγόμενης ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΙΧΘΥΟΤΡΟΦΕΙΑ ΙΘΑΚΗΣ Α.Ε." και ήταν ασφαλισμένο για την έναντι τρίτων αστική ευθύνη από την κυκλοφορία του στην εφεσίβλητη - τρίτη εναγόμενη ασφαλιστική εταιρεία με την επωνυμία "INTERAMERICAN Ε.Ε.Α. ΖΗΜΙΩΝ Α.Ε.", εκινείτο επί της διπλής κατευθύνσεως Ν.Ε.Ο. Αθηνών - Πατρών, με κατεύθυνση από Πάτρα προς Αθήνα και πλησίαζε στο ύψος του 108,9 χιλιομέτρου της άνω οδού, στην περιοχή Κιάτου Κορινθίας. Στο σημείο αυτό η ως άνω Ε.Ο. έχει μία λωρίδα κυκλοφορίας ανά κατεύθυνση, πλάτους 3,70 μ. η καθεμία και ασφάλτινο έρεισμα (ως λωρίδα έκτακτης ανάγκης - ΛΕΑ) στο άκρο του οδοστρώματος, πλάτους 2,50 μ. σε κάθε ρεύμα κυκλοφορίας και διπλή διαχωριστική των δύο ρευμάτων κυκλοφορίας γραμμή, διακεκομμένη στο προς Αθήνα ρεύμα πορείας και συνεχής στο προς Πάτρα. Το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο ταχύτητας ήταν 100 χλμ/ώρα, οριζόμενο με ρυθμιστική πινακίδα (Ρ-32), ενώ σύμφωνα με το άρθρο 20 του ΚΟΚ, η μέγιστη ταχύτητα στις οδούς ταχείας κυκλοφορίας για φορτηγά μικτού βάρους άνω των 3.500 χλγρ. περιορίζεται στο 80 χλμ/ώρα. Κατά τον ως άνω χρόνο, που ήταν νύκτα, χωρίς φωτισμό, οι καιρικές συνθήκες ήταν καλές, η κατάσταση της οδού ξηρά, η κυκλοφορία οχημάτων συνήθης, η δε ορατότητα δεν περιοριζόταν από σταθερά εμπόδια (βλ. ιδίως τα προσκομιζόμενα πρόχειρο σχεδιάγραμμα του τόπου του ατυχήματος και έκθεση αυτοψίας τροχαίου ατυχήματος του Τ.Τ. Αυτοκινητοδρόμων Κορινθίας καθώς και φωτογραφίες του τόπου του ατυχήματος). Όταν ο πρώτος εναγόμενος έφθασε στο ύψος του 108,9 χιλιομέτρου της άνω οδού, άκουσε ένα δυνατό θόρυβο, προερχόμενο από τον εμπρόσθιο αριστερό τροχό του φορτηγού που οδηγούσε και άρχισε να χάνει τον έλεγχο του οχήματός του, οπότε κατάλαβε ότι είχε "πάθει λάστιχο". Αμέσως προσπάθησε να ευθυγραμμίσει το όχημά του και ανάβοντας τα αλάρμ, κινήθηκε στο δεξιό άκρο του οδοστρώματος και μετά από μερικά μέτρα κατάφερε να το ακινητοποιήσει στη λωρίδα έκτακτης ανάγκης (έρεισμα), όπως ο ίδιος αναφέρει χαρακτηριστικά στην από 21-4-2007 προανακριτική του απολογία και στην από 17-7-2007 συμπληρωματική τοιαύτη ενώπιον του ΤΤΑ Κορινθίας (βλ. αυτές προσκομιζόμενες). Ο ως άνω δυνατός θόρυβος οφειλόταν, όπως αποδείχθηκε εκ των υστέρων, στο ότι επήλθε ρήξη του εμπρόσθιου αριστερού τροχού του άνω φορτηγού και αποκόλληση για άγνωστο λόγο του ελαστικού πέλματος του τροχού, το οποίο (ελαστικό) έπεσε και παρέμεινε στο μέσον του προς Αθήνα ρεύματος πορείας, περί τα 40 μ. πίσω από το σημείο ακινητοποίησης του φορτηγού, γεγονός που δεν είχε αντιληφθεί ο οδηγός αυτού. Λίγα λεπτά μετά την ακινητοποίησή του και πριν προλάβει ο οδηγός του φορτηγού να κατέβει από το αυτοκίνητο, για να ανεύρει τον κώνο σημάνσεως και να τον τοποθετήσει πλησίον αυτού, το υπ' αριθμ. κυκλοφορίας ... 1ΧΕ αυτοκίνητο (εργοστασίου κατασκευής SEAT, τύπου ΙΒΙΖΑ), που ανήκε στην ιδιοκτησία της δεύτερης ενάγουσας και οδηγούσε ο ηλικίας 24 ετών υιός της Ι. Π., έχοντας ως συνοδηγό τον ηλικίας 21 ετών φίλο του Γεράσιμο Μόσχο, κινούμενο, πιο πίσω από το φορτηγό, στο ίδιο με αυτό ρεύμα κυκλοφορίας της εθνικής οδού και με την ίδια κατεύθυνση (προς Αθήνα), με ταχύτητα περί τα 100 χλμ/ώρα, έφθασε στο άνω σημείο και προσέκρουσε μετωπικά στο ως άνω ελαστικό, που ήταν πεσμένο στο μέσον του ρεύματος πορείας του και λόγω του σκότους δεν γινόταν αντιληπτό από απόσταση. Το εν λόγω ελαστικό, με την πρόσκρουση σ'αυτό του ΙΧΕ αυτοκινήτου, εκσφενδονίστηκε ψηλά στον αέρα και στη συνέχεια έπεσε στο οδόστρωμα, και πάλι μπροστά στο αυτοκίνητο που οδηγούσε ο Ι. Π., το οποίο, αυτή τη φορά, πάτησε πάνω στο ελαστικό. Αποτέλεσμα του γεγονότος τούτου ήταν να χάσει ο τελευταίος τον έλεγχο του αυτοκινήτου του, να πραγματοποιήσει ελιγμό προς τα δεξιά, να περιστραφεί το όχημά του και, λαμβάνοντας θέση κάθετη προς τον άξονα της οδού, να πλαγιολισθήσει λοξά και δεξιά, αφήνοντας στο οδόστρωμα παράλληλα ίχνη πλάγιας ολίσθησης, μήκους 30 μ. και 25 μ. και στη συνέχεια να επιπέσει με σφοδρότητα, με την αριστερή του πλευρά στο οπίσθιο δεξιό τμήμα του ως άνω φορτηγού, εισερχόμενο εν μέρει κάτω από αυτό, όπου και σφηνώθηκε, με αποτέλεσμα να τραυματισθούν θανάσιμα ο οδηγός και ο συνοδηγός του ΙΧΕ αυτοκινήτου και να καταστραφεί ολοσχερώς το εν λόγω αυτοκίνητο, που μετατράπηκε σε άμορφη μάζα από λαμαρίνες (βλ. ιδίως την έκθεση αυτοψίας τροχαίου ατυχήματος και το πρόχειρο σχεδιάγραμμα του Τ.Τ.Α. Κορινθίας καθώς και τις συνοδεύουσες αυτά φωτογραφίες του τόπου του ατυχήματος και του αποκολληθέντος ελαστικού καθώς και τις προσκομιζόμενες φωτογραφίες των συγκρουσθέντων οχημάτων). Ειδικότερα, ο Ι. Π. υπέστη θλαστικό τραύμα και υποδόρια διήθηση κατά την αριστερή βρεγματική χώρα, μήκους 2,5 εκ., κάταγμα κατά το αριστερό σώμα της κάτω γνάθου, εγκάρσιο κάταγμα κατά τη βάση του κρανίου, διάχυτη υπαραχνοειδή αιμορραγία ανά τα εγκεφαλικά ημισφαίρια και πολλαπλές στικτές αιμορραγικές θλάσεις ανά τις διατομές, από τα τραύματά του δε αυτά, ως μόνης ενεργού αιτίας, επήλθε αμέσως ο θάνατος αυτού (βλ. την προσκομιζόμενη υπ' αριθμ. πρωτ. 203/22-5-2007 ιατροδικαστική έκθεση νεκροψίας - νεκροτομής του ιατροδικαστή της Ιατροδικαστικής Υπηρεσίας Πατρών Α. Γ.). Περί των ανωτέρω συνθηκών του ατυχήματος κατέθεσαν σαφώς και εξ ιδίας αντιλήψεως οι αυτόπτες μάρτυρες, Κ. Κ. και Δ. Δ., οδηγοί διερχομένων οχημάτων (βλ. έκθεση αυτοψίας) και μάλιστα ο πρώτος, κινούμενος με την ίδια κατεύθυνση και αρκετά πίσω από το ζημιογόνο φορτηγό, αντιλήφθηκε, από σήματα με τα φώτα που του έκαναν οι οδηγοί των αντιθέτως κινουμένων οχημάτων, ότι κάτι είχε συμβεί στην εθνική οδό και χαμήλωσε την ταχύτητά του, τότε δε τον προσπέρασε το ΙΧΕ αυτοκίνητο που οδηγούσε ο Ι. Π., οπότε παρακολούθησε το ένδικο ατύχημα, που έλαβε χώρα σε μικρή απόσταση έμπροσθεν αυτού και αμέσως, φθάνοντας στο φορτηγό, ειδοποίησε τον οδηγό αυτού, ο οποίος, ευρισκόμενος ακόμη εντός του αυτοκινήτου του, δεν είχε αντιληφθεί ότι είχε αποκολληθεί και είχε παραμείνει στη μέση του οδοστρώματος το πέλμα του ελαστικού του εμπροσθίου αριστερού τροχού του οχήματός του. Ο δεύτερος αυτόπτης μάρτυρας Δ. Δ., οδηγός του υπ αριθμ. κυκλοφορίας ... ΙΧΕ αυτοκινήτου, κινούμενος και αυτός με την ίδια κατεύθυνση, πίσω από τα ως άνω οχήματα, μολονότι αντελήφθη, από τα σήματα των φώτων των αντιθέτως κινουμένων οχημάτων, ότι κάτι είχε συμβεί πιο μπροστά και, διακρίνοντας από μακριά το ζημιογόνο φορτηγό αυτοκίνητο, ακινητοποιημένο στο δεξιό άκρο του οδοστρώματος, με ανοιχτά τα αλάρμ, μείωσε την ταχύτητά του και κινήθηκε στο αριστερό τμήμα του ρεύματος πορείας του, έπεσε και αυτός, μετά από τον Ι. Π., πάνω στο αποκολληθέν πέλμα ελαστικού, 40 μ. περίπου πριν φθάσει στο ύψος του φορτηγού, όταν δε έφθασε σ'αυτό, με βλάβη στο αυτοκίνητό του, είδε το ΙΧΕ αυτοκίνητο του Ι. Π. να έχει επιπέσει στο οπίσθιο τμήμα του φορτηγού και σοβαρά τραυματισμένους του επιβαίνοντες σ' αυτό (βλ. ιδίως τις προσκομιζόμενες από 20-4-2007 προανακριτικές καταθέσεις των άνω μαρτύρων ενώπιον του ΤΤΑ Κορινθίας). Εξάλλου, σύμφωνα με την από 20-4-2007 έκθεση πραγματογνωμοσύνης του διορισθέντος από το ΤΤΑ Κορινθίας πραγματογνώμονα Κ. Δ., όλα τα συστήματα, εξαρτήματα και λοιπά όργανα του ζημιογόνου υπ' αριθμ. κυκλοφορίας ... ΙΧΦ αυτοκινήτου λειτουργούσαν κανονικά, πριν από το ατύχημα και τα ελαστικά του ήταν σε καλή κατάσταση, ακινητοποιήθηκε δε, λόγω της ρήξης στον εμπρόσθιο αριστερό τροχό του, ενώ το πέλμα του ελαστικού αποκολλήθηκε και έπεσε στο ρεύμα πορείας προς Αθήνα. Επίσης, σύμφωνα με την από 20-4-2007 έκθεση πραγματογνωμοσύνης ταχογράφου του αυτού ως άνω πραγματογνώμονα, η μέση ταχύτητα του άνω φορτηγού αυτοκινήτου, κατά την κρίσιμη διαδρομή του, ήτοι από ώρα 20:45 μέχρι ώρα 22:00, που έλαβε χώρα το ένδικο ατύχημα, ήτοι για διανυθέντα χιλιόμετρα 101 συνολικό χρόνο οδήγησης 1 ώρα και 20 λεπτά, ήταν 75,75 χλμ/ώρα, ήτοι εκινείτο εντός του επιτρεπόμενου, για τα φορτηγά της κατηγορίας του, ανώτατου ορίου ταχύτητας των 80 χλμ/ώρα, ενώ κατά τη στιγμή της σύγκρουσης ήταν ακινητοποιημένο, κατά τα προεκτεθέντα (βλ. προσκομιζόμενες τις ως άνω εκθέσεις). Υπό τις αποδειχθείσες ανωτέρω συνθήκες του ένδικου ατυχήματος, η πρόκληση αυτού και η επέλευση των ζημιογόνων αποτελεσμάτων του οφείλεται στην αποκόλληση του ελαστικού πέλματος από τον εμπρόσθιο αριστερό τροχό του ζημιογόνου φορτηγού αυτοκινήτου, μολονότι το όχημα αυτό δεν είχε κάποιο πρόβλημα στη λειτουργία του ούτε ο οδηγός του εκινείτο με υπερβολική ταχύτητα, σύμφωνα με τις προαναφερόμενες εκθέσεις πραγματογνωμοσύνης. Επομένως, το ανωτέρω περιστατικό (αποκόλληση του ελαστικού πέλματος) δεν οφείλεται σε υπαιτιότητα του προστηθέντος οδηγού ή της ιδιοκτήτριας εταιρείας του ζημιογόνου φορτηγού και, συνακόλουθα, δεν θεμελιώνει ευθύνη αυτών, κατά τις περί αδικοπραξιών διατάξεις του ΑΚ (άρθρα 914 και 922 ΑΚ), συνιστά, όμως, απλό τυχηρό γεγονός, που θεμελιώνει αντικειμενική ευθύνη των ανωτέρω προσώπων, λόγω της ιδιότητας των ως οδηγού και ιδιοκτήτριας, αντίστοιχα, του ζημιογόνου οχήματος, κατά τις διατάξεις του Ν. ΓλΝ/1911 (στον οποίο στηρίζεται η κρινόμενη αγωγή, κατά τη μία βάση της). Πρέπει να σημειωθεί ότι το ανωτέρω περιστατικό δεν μπορεί να θεωρηθεί ως γεγονός ανωτέρας βίας, ώστε να ενεργοποιηθεί η απαλλαγή από την αντικειμενική ευθύνη του οδηγού και της ιδιοκτήτριας του ζημιογόνου οχήματος, κατ' άρθρο 5 του Ν. ΓλΝ/1911, καθόσον το συγκεκριμένο γεγονός δεν είναι ξένο με το μηχανισμό και τη λειτουργία του αυτοκινήτου, αλλά συνδέεται με τους τυπικούς κινδύνους αυτού και έχει την αιτία του στο ίδιο το αυτοκίνητο, σύμφωνα με τα εκτεθέντα στη μείζονα σκέψη της παρούσας. Κατά συνέπεια, υφίσταται ευθύνη της τρίτης εφεσίβλητης - εναγόμενης, ως ασφαλιστικής εταιρείας του ζημιογόνου οχήματος, προς αποζημίωση των ζημιωθέντων προσώπων, κατ' άρθρο 10 §1 Ν. 489/1976 και ο περί του αντιθέτου ισχυρισμός αυτής ότι το ένδικο ατύχημα οφείλεται σε γεγονός ανωτέρας βίας, που αίρει την αντικειμενική ευθύνη του οδηγού και της ιδιοκτήτριας του ζημιογόνου οχήματος, κατ' άρθρο 5 του Ν. ΓλΝ/1911 και κατ'επέκταση και τη δική της ευθύνη, είναι απορριπτέος ως αβάσιμος. Επομένως, το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, το οποίο, με την εκκαλούμενη απόφασή του και με τις σκέψεις που εκτίθενται σ' αυτήν, δέχθηκε ότι το ένδικο ατύχημα οφείλεται σε λόγους ανωτέρας βίας και ότι δεν θεμελιώνεται οποιαδήποτε ευθύνη του οδηγού ή της ιδιοκτήτριας του ζημιογόνου φορτηγού εταιρείας για την πρόκληση του ατυχήματος αυτού και απέρριψε στη συνέχεια την κρινόμενη αγωγή ως ουσιαστικά αβάσιμη, έσφαλε κατά την εκτίμηση των αποδείξεων και την ορθή εφαρμογή του νόμου ...... Από τα ίδια ως άνω αποδεικτικά μέσα, αποδείχθηκε ότι το ως άνω υπ' αριθμ. κυκλοφορίας ... ΙΧΕ αυτοκίνητο ανήκε στην ιδιοκτησία της δεύτερης ενάγουσας ’. συζ. Απ. Π., το γένος Α. Τ., ήταν εργοστασίου κατασκευής SEAT, τύπου ΙΒΙΖΑ, 1.400 κυβ. εκ., μοντέλο 1998, όπως αναγράφεται στην έκθεση αυτοψίας του ΤΤΑ Κορινθίας, συνομολογείται δε από την εναγόμενη ασφαλιστική εταιρεία, καθόσον δεν αμφισβητείται ειδικά από αυτήν (άρθρο 261 ΚΠολΔ). Κατά το χρόνο του ατυχήματος διατηρείτο σε καλή κατάσταση και η αγοραία αξία του ανερχόταν στο ποσό των 3.000 ευρώ, ενόψει και της παλαιότητάς του. Το εν λόγω αυτοκίνητο κατεστράφη ολοσχερώς κατά το ένδικο ατύχημα, σύμφωνα με την προαναφερόμενη από 20-4-2007 έκθεση πραγματογνωμοσύνης του πραγματογνώμονα Κ. Δ. αλλά και από τις προσκομιζόμενες φωτογραφίες του μετά τη σύγκρουση, όπου εμφανίζεται ως μια άμορφη μάζα από λαμαρίνες. Επομένως, πρέπει να επιδικασθεί ως εύλογη, κατ'άρθρο 9 του Ν. ΓλΝ/1911, αποζημίωση της δεύτερης ενάγουσας, για την ανωτέρω αιτία, το ως άνω ποσό των 3.000 ευρώ (βλ. και Α. Κρητικού, Αποζημίωση από Τροχαία Αυτοκινητικά Ατυχήματα, έκδ, 1998, αριθ. 1430 επ.). Επίσης, αποδείχθηκε ότι ο πρώτος ενάγων Α. Π., πατέρας του αποβιώσαντος Ι. Π., κατέβαλε εξ ιδίων για έξοδα κηδείας του υιού του τα ακόλουθα ποσά : α) 1.308 ευρώ για παροχές του γραφείου τελετών (φέρετρο, μαξιλάρια, κορδέλες, κ.λπ., νεκροφόρο αυτοκίνητο μεταφοράς από οικία στο νεκροτομείο, νεκροφόρα κηδείας) και αμοιβή του εν λόγω γραφείου (βλ. την προσκομιζόμενη από 23-4-2007 απόδειξη παροχής υπηρεσιών του εδρεύοντος στη Φιλιππιάδα γραφείου τελετών του Ε. Ζ.) και β) 2.380 ευρώ για κατασκευή λευκού μαρμάρινου μνημείου (βλ. το προσκομιζόμενο υπ'αριθμ. 5/15-1-2008 τιμολόγιο του Π. Π., που διατηρεί στα Ιωάννινα επιχείρηση εμπορίου, κατεργασίας και τοποθέτησης μαρμάρων με την επωνυμία "Μαρμαροτεχνική"), δηλαδή συνολικά το ποσό των 3.688 ευρώ. Οι ανωτέρω δαπάνες περιλαμβάνονται στα έξοδα κηδείας, κατά την έννοια του άρθρου 928 εδ. α' ΑΚ, αφού αναφέρονται άμεσα στη νεκρώσιμη τελετή και στην πράξη της ταφής του άνω αποβιώσαντος, είναι δε ανάλογες με την ηλικία του θανόντος και με την κοινωνική θέση αυτού και της οικογένειάς του. Αντίθετα δεν αποδείχθηκε ότι ο πρώτος ενάγων κατέβαλε το ποσό των 2.000 ευρώ για δαπάνη ιερολογίας και περιποιήσεως του νεκρού, αγγελτήρια θανάτου, λαμπάδες κ.λ.π., καθόσον δεν προσκομίζεται σχετικό παραστατικό έγγραφο της ανωτέρω δαπάνης και, συνακόλουθα, πρέπει να απορριφθεί ως ουσιαστικά αβάσιμο το ανωτέρω επιμέρους αγωγικό κονδύλιο. Επομένως, πρέπει να επιδικασθεί ως εύλογη, κατ' άρθρο 9 του Ν. ΓλΝ/1911, αποζημίωση του πρώτου ενάγοντος, για την ανωτέρω αιτία, το (ως άνω ποσό των 3.688 ευρώ. Τέλος, αποδείχθηκε ότι ο θανών Ι. Π. ήταν ηλικίας 24 ετών κατά το χρόνο του ατυχήματος (γεννηθείς στις 9-10-1983), άγαμος και σε καλή κατάσταση υγείας. Οι ενάγοντες τυγχάνουν, οι μεν πρώτος και δεύτερη, Α. Π. και ’. συζ. Απ. Π., γονείς του θανόντος, αμφότεροι γεννηθέντες το έτος 1957, οι τρίτη και τέταρτος, Ιω’. Π. και Α. Π., αδελφοί του, γεννηθέντες τα έτη 1982 και 1992, αντίστοιχα, οι πέμπτος και έκτη, Ι. Π. και Χ. συζ. Ι. Π., παππούς και γιαγιά του από την πατρική γραμμή, γεννηθέντες τα έτη 1930 και 1928, αντίστοιχα, οι δε έβδομος και όγδοη, Α. Τ. και Λ. συζ. Α. Τ., παππούς και γιαγιά του από τη μητρική γραμμή, αμφότεροι γεννηθέντες το έτος 1925 (βλ. τα προσκομιζόμενα υπ' αριθμ. πρωτ. ..., ... και ... πιστοποιητικά οικογενειακής κατάστασης που έχουν εκδώσει οι Δήμαρχοι Ιωαννιτών, Ανωγείου Πρέβεζας και Φιλιππιάδας Πρέβεζας, αντίστοιχα). Ο θανών, όσο ήταν στη ζωή, διατηρούσε άριστες σχέσεις και επαφές με τους προαναφερόμενους συγγενείς του, και ειδικότερα συνοικούσε με τους γονείς και τους αδελφούς του στην οικογενειακή οικία στα Ιωάννινα, ενώ διατηρούσε στενές σχέσεις με τους λοιπούς ενάγοντες. Τα ανωτέρω πρόσωπα, που ανήκουν στην οικογένεια του αποβιώσαντος, κατά την έννοια του άρθρου 932 εδ. γ' ΑΚ, υπέστησαν, συνεπεία του αιφνίδιου και βίαιου θανάτου του, μεγάλη θλίψη και πόνο βαρύ και συνεπώς και ψυχική οδύνη, για την αποκατάσταση της οποίας, και ειδικότερα ως ηθική παρηγοριά και ανακούφισή τους, απαιτείται η επιδίκαση σ' αυτούς χρηματικής ικανοποίησης. Το Δικαστήριο, λαμβάνοντας υπόψη τις συνθήκες υπό τις οποίες συνέβη το επίδικο αυτοκινητικό ατύχημα, την ύπαρξη αντικειμενικής ευθύνης του οδηγού του ασφαλισμένου στην εναγόμενη ασφαλιστική εταιρεία φορτηγού αυτοκινήτου στην πρόκληση του ένδικου ατυχήματος και στην επέλευση των ζημιογόνων αποτελεσμάτων του, την ηλικία του θανόντος κατά το χρόνο του ατυχήματος, το βαθμό συγγένειας και τον υφιστάμενο συναισθηματικό δεσμό καθενός από τους άνω ενάγοντες προς τον θανόντα, αλλά και την οικονομική κατάσταση και κοινωνική θέση των από τους διαδίκους φυσικών προσώπων, που είναι η συνηθισμένη θέση και κατάσταση, μη λαμβανομένης υπόψη της τοιαύτης της εναγόμενης ασφαλιστικής εταιρείας, της οποίας η ευθύνη είναι εγγυητική, κρίνει ότι πρέπει να επιδικασθεί, ως χρηματική τους ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης, το ποσό των 40.000 ευρώ σε καθένα από τους πρώτο και δεύτερη των εναγόντων, γονείς του (πέραν του ποσού των 10 ευρώ για τον καθένα, ως προς το οποίο επιφυλάχθηκαν για την παράστασή τους ως πολιτικώς ενάγοντες στο ποινικό δικαστήριο), το ποσό των 20.000 ευρώ σε καθένα από τους τρίτη και τέταρτο των εναγόντων, αδελφούς του και το ποσό των 10.000 ευρώ σε καθένα από τους λοιπούς ενάγοντες, παππούδες και γιαγιάδες του, τα οποία (ποσά) κρίνονται εύλογα, μετά τη στάθμιση των κατά νόμο στοιχείων, του άρθρου 932 Α.Κ., εφαρμοζομένου ανάλογα και στην περίπτωση της αντικειμενικής ευθύνης από τη διακινδύνευση του Ν. ΓΠΝ/1911, κατ' άρθρο 14 παρ. 2 του νόμου αυτού ...>>.

Και με τις παραδοχές αυτές το Εφετείο, αφού κήρυξε απαράδεκτη τη συζήτηση της έφεσης, ως προς τους πρώτο και δεύτερη των εφεσίβλητων -εναγομένων, λόγω μη νόμιμης κλήτευσης αυτών, έκανε δεκτή την έφεση ως προς την εναγόμενη, ήδη αναιρεσίβλητη INTERAMERICAN Α.Ε., εξαφάνισε την πρωτόδικη και δέχθηκε εν μέρει την αγωγή, ως προς αυτήν, την οποία υποχρέωσε να καταβάλει, νομιμοτόκως από την επίδοση της αγωγής, 43.688 ευρώ στον πρώτο ενάγοντα, 43.000 ευρώ στην δεύτερη ενάγουσα, 20.000 ευρώ σε καθένα των τρίτης και τετάρτου και 10.000 σε καθένα των πέμπτου, έκτης, εβδόμου και ογδόης των εναγόντων.

Κατά το άρθρο 559 αρ. 19 Κ.Πολ.Δ. αναίρεση χωρεί αν η απόφαση του δικαστηρίου της ουσίας δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Ανεπάρκεια αιτιολογιών, κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, υπάρχει όταν δεν προκύπτουν από την απόφαση σαφώς και επαρκώς τα περιστατικά που είναι κατά νόμο αναγκαία για τη στοιχειοθέτηση στη συγκεκριμένη περίπτωση της διάταξης ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόσθηκε ή όταν η απόφαση έχει ελλείψεις, όσον αφορά το νομικό χαρακτηρισμό των κρίσιμων περιστατικών που έγιναν δεκτά. Αντιφατικότητα δε αιτιολογιών υπάρχει όταν εξ αιτίας της δεν προκύπτει ποια πραγματικά περιστατικά δέχθηκε το δικαστήριο για να στηρίξει το διατακτικό, ώστε να μπορεί να ελεγχθεί αν σωστά εφάρμοσε το Νόμο. Η αντιφατικότητα ή ανεπάρκεια πρέπει να έχει σχέση με ουσιώδεις ισχυρισμούς και κεφάλαια παροχής έννομης προστασίας και επιθετικά ή αμυντικά μέσα και όχι με την επιχειρηματολογία των διαδίκων ή του δικαστηρίου, ούτε την εκτίμηση των αποδείξεων, εφόσον το πόρισμα από την εκτίμηση αυτή διατυπώνεται σαφώς (Ολ.Α.Π. 24/1992, Ολ.Α.Π. 1/1999, Α.Π. 9/2013). Από τις διατάξεις των άρθρων 297, 298, 299, 300, 330 εδ β' και 914 ΑΚ συνάγεται ότι η αδικοπρακτική ευθύνη προς αποζημίωση προϋποθέτει συμπεριφορά παράνομη και υπαίτια, επέλευση ζημίας και αιτιώδη σύνδεσμο μεταξύ της συμπεριφοράς του δράστη και της ζημίας. Παράνομη είναι η συμπεριφορά που αντίκειται σε απαγορευτικό ή επιτακτικό κανόνα δικαίου, ο οποίος απονέμει δικαίωμα ή προστατεύει συγκεκριμένο συμφέρον του ζημιωθέντος, μπορεί δε η συμπεριφορά αυτή να συνίσταται σε θετική ενέργεια ή σε παράλειψη ορισμένης ενέργειας. Μορφή υπαιτιότητας είναι και η αμέλεια, η οποία υπάρχει όταν δεν καταβάλλεται η επιμέλεια που απαιτείται στις συναλλαγές, δηλαδή αυτή που αν καταβαλλόταν, με μέτρο τη συμπεριφορά του μέσου συνετού και επιμελούς ανθρώπου του κύκλου δραστηριότητας του ζημιώσαντος, θα καθιστούσε δυνατή την αποτροπή του παράνομου και ζημιογόνου αποτελέσματος. Αιτιώδης σύνδεσμος υπάρχει όταν η παράνομη και υπαίτια συμπεριφορά του δράστη ήταν, σύμφωνα με τα διδάγματα της κοινής πείρας, ικανή, κατά τη συνηθισμένη και κανονική πορεία των πραγμάτων, να επιφέρει τη ζημία και την επέφερε στη συγκεκριμένη περίπτωση. Η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας, ότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ως αποδειχθέντα επιτρέπουν το συμπέρασμα να θεωρηθεί κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας ορισμένο γεγονός ως πρόσφορη αιτία της ζημίας υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου, γιατί είναι κρίση νομική, αναγόμενη στην ορθή ή μη υπαγωγή από το δικαστήριο της ουσίας των διδαγμάτων της κοινής πείρας στην αόριστη νομική έννοια της αιτιώδους συνάφειας. Δεν αποκλείεται καταρχήν η ύπαρξη του αιτιώδους συνδέσμου από το γεγονός, ότι στο αποτέλεσμα συνετέλεσε και συνυπαιτιότητα του βλαβέντος, εφόσον δεν διακόπτεται ο αιτιώδης σύνδεσμος. Ειδικότερα, από τις

διατάξεις αυτές συνάγεται, ότι οι έννοιες της αμέλειας και της συνυπαιτιότητας είναι νομικές και επομένως η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας ως προς τη συνδρομή ή όχι συντρέχοντος πταίσματος του ζημιωθέντος κατά την επέλευση της ζημίας, υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου ως προς το εάν τα περιστατικά, που το δικαστήριο της ουσίας δέχεται ανελέγκτως ως αποδειχθέντα, συγκροτούν την έννοια του συντρέχοντος πταίσματος. Αντιθέτως, ο καθορισμός της βαρύτητας του πταίσματος και του ποσοστού, κατά το οποίο πρέπει να μειωθεί η αποζημίωση, αφορά εκτίμηση πραγμάτων, που δεν ελέγχεται ακυρωτικώς. Τα πιο πάνω έχουν εφαρμογή και στην περίπτωση του άρθρου 10 του ν. ΓΠΝ/1911, ως προς την υπαιτιότητα των οδηγών των συγκρουσθέντων αυτοκινήτων, κατά το οποίο είναι εφαρμοστέα η διάταξη του άρθρου 914 ΑΚ. Εξάλλου, η παράβαση διατάξεων του ΚΟΚ δεν θεμελιώνει αυτή καθεαυτή υπαιτιότητα στην επέλευση αυτοκινητικού ατυχήματος, αποτελεί όμως στοιχείο, η στάθμιση του οποίου από το δικαστήριο της ουσίας θα κριθεί σε σχέση με την ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της συγκεκριμένης πράξης και του επελθόντος αποτελέσματος (Α.Π. 686/2011). Περαιτέρω, κατά τις διατάξεις του άρθρου 12 παρ. 1, 2 και 4 του ν. 2696/1999 << 1. Αυτοί που χρησιμοποιούν τις οδούς πρέπει να αποφεύγουν οποιαδήποτε συμπεριφορά που είναι ενδεχόμενο να εκθέσει σε κίνδυνο ή να παρεμβάλλει εμπόδια στην κυκλοφορία, να εκθέσει σε κίνδυνο πρόσωπα ή ζώα ή να προκαλέσει ζημιές σε δημόσιες ή ιδιωτικές περιουσίες. Οι Οδηγοί υποχρεούνται να οδηγούν με σύνεση και με διαρκώς τεταμένη την προσοχή, να επιδεικνύουν ιδιαίτερη προσοχή στα παιδιά, στους υπερήλικες, στα άτομα με ειδικές ανάγκες και γενικώς στα πρόσωπα που χρειάζονται βοήθεια και να μην προκαλούν γενικά με τη συμπεριφορά τους τρόμο, ανησυχία ή παρενόχληση στους λοιπούς χρήστες των οδών, στους παρόδιους ή στους κατοικούντες πλησίον αυτών. 2. Δεν επιτρέπεται η απόθεση ή εγκατάλειψη ή η απόρριψή οποιουδήποτε αντικειμένου ή ύλης στις οδούς, εφόσον παρακωλύει έστω και κατ' ελάχιστο την κυκλοφορία των πεζών και των οχημάτων, ως και τη στάθμευση των οχημάτων. ... 4. Αν οι χρήστες των οδών δεν μπορούν να αποφύγουν τη δημιουργία εμποδίου ή κινδύνου, υποχρεούνται να λαμβάνουν αμέσως τα αναγκαία μέτρα για την απομάκρυνση ή αποτροπή αυτού και αν δεν μπορούν οφείλουν να ενοποιούν τους λοιπούς χρήστες της οδού για την ύπαρξη ταυ εμποδίου ή του κινδύνου. . . .>>. Τέλος, κατά τη διάταξη του άρθρου 29 παρ. 3 του ίδιου ως άνω νόμου << 3. Εάν όχημα ακινητοποιηθεί αναγκαστικά επί του οδοστρώματος από βλάβη ή άλλη αιτία, ο οδηγός του υποχρεούται να καταβάλει κάθε προσπάθεια να το μετακινήσει εκτός του οδοστρώματος, και, αν δεν μπορεί, να τοποθετήσει αμέσως την κατ' άρθρο 81 του παρόντος Κώδικα τριγωνική πινακίδα σε απόσταση 100 τουλάχιστον μέτρων πίσω από το όχημα ή την ειδική προειδοποιητική συσκευή σε κατάλληλη θέση και κατά τη νύχτα να έχει αναμμένα τα φώτα θέσης>>.

Με τις προδιαληφθείσες παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης το Εφετείο, κρίνοντας ότι δεν συνέτρεξε πταίσμα του (αρχικώς εναγομένου) οδηγού του ασφαλισμένου στην αναιρεσιβαλλομένη Φ.Ι.Χ. αυτοκινήτου στην επέλευση του ένδικου τροχαίου ατυχήματος, παραβίασε εκ πλαγίου με ασαφείς, αντιφατικές και ανεπαρκείς αιτιολογίες τις διατάξεις των άρθρων 12 παρ.1, 2 και 4, και 29 παρ. 3 του ν. 2696/1999 (ΚΟΚ) και 297,298, 299, 330 και 914 του Α. Κ., σχετικά με την συμπεριφορά του οδηγού του ζημιογόνου Ι.Χ.Φ. αυτοκινήτου A. Q.. Ειδικότερα, ενώ δέχεται ότι παρήλθε χρόνος λίγων λεπτών από την ακινητοποίηση του Ι.Χ.Φ. αυτοκινήτου, η οποία έγινε ομαλό στο έρεισμα της οδού από τον οδηγό του, ο οποίος προηγουμένως είχε ευθυγραμμίσει αυτό, είχε θέσει σε λειτουργία τα "αλάρμ" και είχε κινηθεί με αυτό στο δεξιό άκρο του οδοστρώματος, μέχρι την πρόσκρουση του υπ' αρ. κυκλοφορίας ... Ι.Χ.Ε. αυτοκινήτου, που οδηγούσε ο Ι. Π., στο αποκολληθέν πέλμα του ελαστικού, δέχεται περαιτέρω, ότι σ' αυτά τα λίγα λεπτά ο οδηγός του Ι.Χ.Φ. δεν είχε προλάβει ούτε να κατέβει από το φορτηγό, για να ανεύρει κώνο σήμανσης και να τον τοποθετήσει στην κατάλληλη θέση, χωρίς να αιτιολογεί για ποιο λόγο δεν μπόρεσε στα λίγα αυτά λεπτά της ώρας να κατέλθει από το όχημα, ώστε να τοποθετήσει τον κώνο σήμανσης, όπως όφειλε ενόψει του κινδύνου που είχε δημιουργηθεί από την αναγκαστική ακινητοποίηση του οχήματός του, αλλά και να απομακρύνει από το οδόστρωμα το πέλμα του ελαστικού, την αποκόλληση του οποίου θα αντιλαμβανόταν αμέσως κατά την κάθοδό του, εφόσον, κατά τις παραδοχές του Εφετείου, δεν την είχε ήδη αντιληφθεί. Σύμφωνα με τα προεκτεθέντα, ο δεύτερος λόγος αναίρεσης, με τον οποίο προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια του άρθρου 559 αρ. 19 Κ.Πολ.Δ., είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω πρέπει, κατά παραδοχή του ως άνω λόγου αναίρεσης, η αναιρετική εμβέλεια του οποίου στο σύνολο της προσβαλλόμενης απόφασης, καθιστά αλυσιτελή την εξέταση των λοιπών διατυπουμένων με την ένδικη αίτηση λόγων, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, να παραπεμφθεί η υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση και να διαταχθεί η απόδοση του κατατεθέντος παραβόλου (Κ.Πολ.Δ. 495 παρ.4). Η αναιρεσίβλητη πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, που κατέθεσαν προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημα των τελευταίων (άρθρα 176, 183 και 191 παρ.2 Κ.Πολ.Δ.), τα οποία ορίζει στο ποσό των 3.000 ευρώ.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 4453/2013 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκασή της στο αυτό Εφετείο Αθηνών, αποτελούμενο από άλλους δικαστές. Διατάσσει την απόδοση του κατατεθέντος παραβόλου (1633645-1633647 παράβολα δημοσίου, σειρά Α' και 054260, 057131 και 057132 παράβολα ΤΑΧΔΙΚ, σειρά Α')

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000,00) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, την 30η Μαΐου 2014.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, την 12η Ιουνίου 2014.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ                Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ